Kengetallen in Gemeenteland

Kengetallen in Gemeenteland

Kritische opinies in de kranten, stringentere regelgeving, strenger toezicht: de publieke sector ligt onder een vergrootglas.

De directe aanleiding voor de extra aandacht was een aantal debacles. In gemeenteland spitst de aandacht zich in het bijzonder toe op grondposities en de risico’s die eraan kleven. In 2013 heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) met de ontwikkeling van een model voor houdbare overheidsfinanciën extra aandacht gegeven aan de financiële positie van gemeenten. Dit model geeft op basis van parameters en scenario’s inzicht in de mogelijke ontwikkeling van een aantal voor de VNG/Gemeenten belangrijke kengetallen. Ook wij zijn voorstander van het gebruik van een financieel rekenmodel voor goede inzichten in de gevolgen van beslissingen.

Gemeenten hebben te maken met veranderende tijden. Waar in het verleden vooral met een politieke bril naar financiën gekeken werd – wel of geen actieve grondpolitiek – verschuift de blik naar een visie op de meerjarenbegroting. Idealiter reikt die visie verder dan de gebruikelijke vier jaar. Uiteraard blijven politieke beslissingen van belang, maar met een meerjarige doorkijk als basis. Kengetallen spelen daarbij zowel op balans- als op exploitatieniveau een steeds belangrijkere rol. Kengetallen zullen de financiële kaders aangeven, waarbinnen politieke keuzes gemaakt kunnen worden.

Gemeenten hebben te maken met veranderende tijden.

De kengetallen, zoals onder andere gehanteerd door de VNG, kunnen op hoofdlijnen onderverdeeld worden in kengetallen voor ‘schuld’ en ‘kasstroom’. Schuldkengetallen worden gehanteerd om de ontwikkelingen van de schuldpositie van een gemeente te beoordelen. Hierbij is met name aandacht voor de waarde van de bezittingen van de gemeente, afgezet tegen de restschuld op de balans. Recente praktijkvoorbeelden binnen de sector tonen aan dat de activa op de balans – en in het bijzonder de waarde van grondposities – vaak een te hoge waarde hebben, waardoor afboeking en/ of het treffen van voorzieningen onvermijdelijk is en het eigen vermogen onder druk komt te staan. Kasstroomkengetallen worden gehanteerd om inzicht te krijgen in de mate waarin de gemeente op jaarbasis in staat is uit de beschikbare inkomsten, na aftrek van alle uitgaven, de verplichtingen van haar leningenportefeuille (de schuldpositie) te voldoen. Het kunnen terugbetalen van de dienst van de lening is bij de beoordeling van de kredietwaardigheid door geldverstrekkers in het algemeen een zwaarwegende factor.

Kunnen gemeenten wel eeuwig op de kredietwaardigheid van het Rijk blijven leunen?

Kunnen gemeenten wel eeuwig op de kredietwaardigheid van het Rijk blijven leunen? De trend is dat de publieke sector verzelfstandigt. We zien die trend al heel duidelijk in de zorg, bij de woningcorporaties en in het onderwijs – waarom zouden de gemeenten buiten schot blijven? Europa, en daarmee Nederland, volgt op termijn wat in Amerika gebeurt. Daar kon een grote stad als Detroit failliet gaan. Het sturen op (of in dit geval binnen) ratio’s helpt de gemeenten om hun kredietwaardigheid te bewaken dan wel op te bouwen. Gemeenten die periodiek aandacht schenken aan kengetallen op balans-, exploitatie- en kasstroomniveau, en hun besluitvorming mede laten afhangen van de ontwikkeling van deze relevante kengetallen, hebben de financiële toekomst in eigen handen .