Gemeenten, benut uw kansen!

Gemeenten, benut uw kansen!

De rente van gisteren en vandaag zijn bekend, maar wat gaat de rente morgen doen? Dat weet niemand. “De rentestand is historisch laag” is de aanhoudende mantra in de Europese kapitaalmarkt.

Sinds 2000 is de rentestand voor langjarige leningen langzaam maar gestaag met bijna 5 procentpunten gedaald. De 10-jaars leenrente voor gemeenten daalde van bijna 6% tot circa 1% (ofwel: ruim 80% lager). Volgens rentehistorici de laagste rentestand sinds 1540. We leven in interessante tijden.

Is dat goed of slecht nieuws? Er zijn zoals altijd twee kanten aan de spreekwoordelijke munt: gouden tijden voor (kredietwaardige) geldnemers en zware tijden voor beleggers die hogere rendementen zoeken. Om de begroting sluitend te krijgen én houden, moeten veel gemeenten de komende jaren fors op hun uitgaven bezuinigen. De balans tussen inkomsten en uitgaven raakt de komende jaren op allerlei manieren verstoord in het nadeel van gemeenten. De transitie van taken in het sociale domein betekent een forse taakuitbreiding en een voorziene uitgavenstijging van ruim EUR 3 miljard.

De gedaalde waarde van grondposities wordt verder afgeboekt, maar rente en aflossingen op de hiervoor afgesloten leningen lopen door. De uitkeringen uit het gemeentefonds zijn de afgelopen vier jaar met ruim EUR 1 miljard gedaald, een verdere daling wordt verwacht.

Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) heeft recent berekend dat, bij ongewijzigd beleid, alle gemeenten samen in 2018 een gat in de begroting hebben van EUR 4,8 miljard. Dat is per gemeente gemiddeld 13% van de netto-uitgaven. Gemeenten met meer dan 50.000 inwoners moeten zich naar verwachting het sterkst aanpassen. Wettelijk moeten gemeenten een sluitende begroting presenteren. De mogelijkheden om omvangrijke tekorten op te vangen (met lagere uitgaven of hogere lokale belastingen), zijn beperkt. Veel gemeenten staan voor de uitdaging het eigen business model te herijken en met behulp van scenarioanalyses lastige keuzes te maken over de inzet van middelen. De wereld van kasstromen (inkomsten en uitgaven) en baten en lasten moeten hierbij eindelijk samenkomen.

Er bestaat helaas geen ‘quick fix’. Wel biedt de huidige lage rentemarkt concrete mogelijkheden voor gemeenten om rentelasten langjarig te verlagen. De beschikbaarheid van langjarige financiering voor Nederlandse gemeenten is nog steeds goed, zowel qua volume als looptijden. Het vooruit herfinancieren van aflossingen van bestaande leningen, door nieuwe leningen met uitgestelde storting af te sluiten, kan de rentelasten langjarig verlagen en bijdragen aan het realiseren van een sluitende begroting. Uiteraard op basis van een gedegen analyse van de bestaande leningenportefeuille en de toekomstige financieringsbehoefte.

Is dat speculatief handelen op basis van een rentevisie? En is het niet zo dat je niet van de rente kunt winnen, maar er wel van kunt verliezen? Inderdaad, maar het gaat ons inziens niet om handelen op een rentevisie, maar om het weloverwogen en met open vizier kijken naar concrete kansen die de huidige rentemarkt biedt. Gemeenten van Nederland: wees proactief, bepaal uw positie en benut de kansen die de huidige rentemarkt biedt!