ESG-derivaten: innovatie of rage?

ESG-derivaten: innovatie of rage?

De afgelopen jaren hebben steeds meer organisaties een duurzaamheidsraamwerk geïmplementeerd, waarin specifieke KPI’s zijn opgenomen die kunnen worden gebruikt als basis voor het arrangeren van aan duurzaamheid gekoppelde financieringsinstrumenten.

Naast duurzame financieringsinstrumenten, voor zowel groene als sociale doeleinden, zien we ook dat deze KPI’s kunnen worden gebruikt voor andere financiële instrumenten, zoals ESG-derivaten. Deze derivaten zijn een nuttig instrument om de duurzaamheidsstrategie van de onderneming verder te brengen of om de milieudoelstellingen te helpen behalen.

Sinds het eerste aan duurzaamheid gekoppelde derivaat in 2019 werd ingezet, hebben marktdeelnemers een verscheidenheid aan ESG (Environmental, Social, Governance)-gerelateerde derivaten en producten afgesloten. In dit artikel geven we u een overzicht van de verschillende ESG-derivaten.

Soorten ESG-gerelateerde derivatenproducten

Onder druk van regelgeving en publieke controle zijn bedrijven steeds meer op zoek naar manieren om hun bedrijfsvoering te verduurzamen. Als gevolg van een bloeiende ESG-financieringsmarkt is de rol van derivaten om duurzaamheidsdoelstellingen te helpen verwezenlijken, gegroeid. ESG-gerelateerde derivaten bestrijken een breed spectrum van afgeleide producten zoals forwards, futures en swaps. Er kunnen zes soorten ESG-gerelateerde derivaten worden onderscheiden:

  • Aan duurzame leningen gekoppelde derivaten
  • Aan duurzaamheid gekoppelde derivaten
  • Derivaten met betrekking tot de handel in emissierechten
  • Derivaten voor hernieuwbare energie en brandstoffen
  • ESG-gerelateerde kredietderivaten
  • Catastrofe- en weerderivaten
Aan duurzame leningen gekoppelde derivaten

De eerste categorie bestaat uit traditionele derivaten, zoals renteswaps of cross-currency swaps, die gekoppeld zijn aan een duurzaam financieringsinstrument. Het derivaat als zodanig bevat geen duurzaamheidselement.

Aan duurzaamheid gekoppelde derivaten

Aan duurzaamheid gekoppelde derivaten zijn overeenkomsten tussen twee partijen (doorgaans een bank en een onderneming) die een verbintenis bevatten met specifieke duurzame prestatiedoelstellingen van de onderneming. Wanneer de onderneming tijdens de looptijd van het derivaat aan de duurzaamheidsdoelstellingen voldoet, past de bank een korting toe op het hedge-instrument. Wanneer de doelstellingen niet worden gehaald, ontvangt de bank een premie. Doorgaans investeren banken die premie in duurzame projecten of investeringen. Aan duurzaamheid gekoppelde derivatentransacties zijn in hoge mate aanpasbaar en maken gebruik van op maat gemaakte KPI’s om duurzaamheidsdoelstellingen te bepalen. Aan duurzaamheid gekoppelde derivaten bieden marktdeelnemers een financiële prikkel om hun ESG-prestaties te verbeteren. Een voorbeeld hiervan is de aan duurzaamheid gekoppelde cross currency swap van het Italiaanse energiebedrijf Enel, die in juli 2021 werd uitgevoerd om de USD/EUR wisselkoers- en renterisico’s af te dekken.

Derivaten met betrekking tot de handel in emissierechten

Andere ESG-gerelateerde derivaten ondersteunen het voldoen aan duurzame bedrijfsmodellen en bestaan onder meer uit de handel in koolstofcompensaties, derivaten van de emissiehandel, en derivaten van hernieuwbare energie en hernieuwbare brandstoffen. In tegenstelling tot aan duurzaamheid gekoppelde derivaten, wordt het gebruik van de opbrengsten van ESG-gerelateerde derivaten toegewezen aan specifieke ESG-gerelateerde doeleinden. Emissiehandel, bijvoorbeeld, is een marktgebaseerde aanpak om vervuiling tegen te gaan door een (geografische) limiet te stellen aan de hoeveelheid broeikasgassen die mag worden uitgestoten. Het bestaat naast een plafond voor vervuiling uit verhandelbare instrumenten die houders machtigen een specifieke hoeveelheid van het betrokken broeikasgas uit te stoten. Marktdeelnemers kunnen op emissierechten gebaseerde derivaten verhandelen op beurzen of OTC-markten in de vorm van spots, forwards, futures en optiecontracten. De markt bestaat uit verplichte compliance-regelingen en vrijwillige emissiereductieprogramma’s.

Derivaten voor hernieuwbare energie en brandstoffen

Een ander type ESG-gerelateerde derivaten zijn hedge-transacties rond hernieuwbare energie en hernieuwbare brandstoffen. Dit is een waardevol instrument voor marktdeelnemers om risico’s af te dekken die samenhangen met schommelingen in de productie van hernieuwbare energie. Deze ESG-gerelateerde kredietderivaten moedigen aan om meer kapitaal in te brengen in projecten voor hernieuwbare energie. Voorbeelden zijn Power Purchase Agreements (PPA’s), Renewable Energy Certificate (REC)-futures, windindexfutures en futures voor koolstofarme brandstoffen.

ESG-gerelateerde kredietderivaten

ESG-gerelateerde CDS-producten (credit default swaps) kunnen worden gebruikt om het kredietrisico van een tegenpartij te beheren wanneer de financiële resultaten kunnen worden beïnvloed door de klimaatverandering of, meer indirect, wanneer de resultaten worden beïnvloed door de vervanging van een specifiek product of een specifieke dienst. Een voorbeeld hiervan is de luchtvaartsector, waar korte-afstandsvluchten vervangen kunnen worden door treinreizen. De populariteit van ESG-gerelateerde CDS-producten zal waarschijnlijk toenemen naarmate de perceptie groeit dat bedrijven met hoge ESG-ratings een laag kredietrisico vertonen.

Catastrofe- en weerderivaten

Een zesde categorie ESG-gerelateerde derivaten zijn de catastrofe- en weerderivaten. Ondanks de link met een milieu-element beschouwen wij deze echter niet als duurzaamheidsgerelateerde derivaten. Het zijn geen innovatieve, nieuwe producten die toepasbaar zijn op bedrijven in diverse sectoren. Beide zijn verzekeringsachtige producten die al tientallen jaren bestaan en worden gebruikt ter indekking tegen risico’s van weersomstandigheden en/of natuurrampen.

Catastrofederivaten zijn financiële instrumenten die het mogelijk maken het risico van natuurrampen over te dragen aan andere marktdeelnemers. Deze derivaten worden op OTC-markten verhandeld en maken het mogelijk bescherming te verkrijgen tegen enorme potentiële verliezen als gevolg van natuurrampen, zoals aardbevingen. De Wereldbank heeft catastrofe-swaps ontworpen die de overdracht van natuurramprisico’s door opkomende landen naar de kapitaalmarkten ondersteunen. Een voorbeeld hiervan is de swap die in 2017 voor de Filipijnen is uitgegeven. Weerderivaten zijn financiële instrumenten die hun waarde ontlenen aan weergerelateerde factoren, zoals temperatuur en wind. Deze derivaten worden gebruikt om de risico’s van ongunstige of onverwachte weersomstandigheden te beperken en worden het meest gebruikt in de voedings- en landbouwsector.

Wat is oud, wat is nieuw en wat komt hierna?

ESG-gerelateerde kredietderivaten zouden het best kunnen worden toegepast door organisaties met kredietrisico’s op bepaalde sectoren en financiële instellingen. Ware innovatieve producten zijn aan duurzaamheid gekoppelde derivaten, vrijwillige handel in emissierechten en derivaten van hernieuwbare energie en brandstoffen. Deze producten versterken de verbintenis van een onderneming om duurzaamheidsdoelstellingen te halen of ondersteunen investeringen in duurzame initiatieven. Bij gebrek aan duurzaamheidsregulering voor derivaten rijst de vraag in hoeverre deze innovatieve producten op zichzelf duurzaam zijn. Een expliciete prikkel voor financiële instellingen om ESG-gerelateerde derivaten in te zetten, zoals een kapitaalverlichting, ontbreekt momenteel. Dit betekent dat elk prijsvoordeel zal worden bepaald door vraag en aanbod.

Corporate treasury moet rekening houden met de implicaties van het gebruik van ESG-gerelateerde derivaten die de kasstromen van derivatentransacties beïnvloeden. Voorbeelden van mogelijke wettelijke verplichtingen zijn waarderingsvereisten, geschillenbeslechting en rapportagevereisten. Aangezien ESG-gerelateerde derivaten en producten niet meer zijn weg te denken, raden wij corporate treasurers aan om de toegevoegde waarde van specifieke instrumenten nauwlettend in de gaten te houden, evenals de implicaties op het gebied van regelgeving, belastingen en accountancy.

Deel II van deze serie zal zich later in het jaar richten op de implicaties van deze relatief nieuwe derivatenklasse op het gebied van regelgeving en waardering.