De impact van klimaatverandering op financiële instellingen

De impact van klimaatverandering op financiële instellingen

Dat de opwarming van de aarde catastrofale gevolgen heeft, mag al geruime tijd geen verrassing meer heten. Een veel recentere ontwikkeling, daarentegen, is het groeiende besef dat de klimaatverandering ook van grote invloed is op de financiële sector. De Bank of England (BoE) is zelfs van mening dat klimaatverandering de ‘tragedie van de toekomst’ is en stelt dat, tegen de tijd dat het duidelijk wordt dat klimaatverandering ongewilde risico’s met zich meebrengt, het mogelijk al te laat is om in te grijpen [1]. Dit artikel geeft een samenvatting van de verschillende financiële risico’s als gevolg van klimaatverandering, verscheidende initiatieven binnen de financiële sector met betrekking tot de verschuiving naar een groenere en koolstofarme economie, en een vooruitblik.

In het in december 2015 in Parijs afgesloten Klimaatakkoord zijn strenge maatregelen getroffen om verdere opwarming van de aarde tegen te gaan. Door het tekenen van het Klimaatakkoord hebben overheden van over de hele wereld zich gecommitteerd aan het streven naar een duurzamere planeet en economie. Als er geen actie wordt ondernomen en de uitstoot van broeikassen niet vermindert zal, zo blijkt uit onderzoek2, tegen het einde van deze eeuw de temperatuur met 3°C tot 5°C hoger zijn. Klimaatveranderingen zijn van invloed op de beschikbaarheid van grondstoffen, het aanbod en de vraag naar producten en diensten, en de rendementen van fysieke activa. In zeven van de afgelopen tien jaren overstegen wereldwijde economische kosten als gevolg van natuurrampen het 30-jaars gemiddelde van USD 140 miljard per jaar. Extreme weersomstandigheden hebben een negatief effect op de gezondheid en tasten de infrastructuur en privé-eigendommen aan, met een daling in welvaart en productiviteit als gevolg. Volgens Frank Elderson, directielid van de DNB, kan dit leiden tot schaarste, een verstoring van de economische activiteit en handel en een kapitaalverschuiving van productieve doeleinden naar wederopbouw en vervanging3.

Toenemende zorgen over klimaatverandering hebben geleid tot een verandering in de perceptie van het klimaatrisico door bedrijven en beleggers. Terwijl de analyse van klimaat-gerelateerde kwesties in het verleden beperkt was tot sectoren die direct verband houden met fossiele brandstoffen en de uitstoot van koolstofdioxide, wordt momenteel erkend dat klimaat-gerelateerde risico’s betrekking hebben op alle sectoren, inclusief de financiële dienstverlening. Met name banken zijn kwetsbaar voor klimaat-gerelateerde risico’s, omdat ze door het verstrekken van leningen verbonden zijn met alle marktsectoren.

Financiële risico’s

De BoE stelt dat financiële risico’s als gevolg van klimaatverandering neerkomen op twee primaire risicofactoren4:

  • Fysieke risico’s. De eerste risicofactor betreft fysieke risico’s die veroorzaakt worden door klimaat- en weer-gerelateerde gebeurtenissen, zoals droogte en een stijging van de zeespiegel. Fysieke risico’s kunnen leiden tot schade aan eigendommen, land en infrastructuur met grote financiële verliezen, waardeverminderingen van activa en een afname van de kredietwaardigheid van kredietnemers tot gevolg. Ter illustratie, Nederlandse financiële instellingen hebben voor miljarden euro’s geïnvesteerd in bedrijven die actief zijn in gebieden met waterschaarste (EUR 97 miljard in januari 20195). Deze financiële instellingen kunnen in de problemen komen wanneer de waterschaarste omslaat in een watertekort. Een ander gevolg van extreme klimaat- en weersomstandigheden is de toename van schadeclaims: in 2017 heeft de verzekeringssector in de VS als gevolg van natuurrampen bijna drie keer meer dan het jaarlijkse gemiddelde van USD 49 miljard uitgekeerd.
  • Overgangsrisico’s. De tweede risicofactor betreft overgangsrisico’s als gevolg van de transitie naar een koolstofarme economie. Herwaarderingen van activa vanwege veranderingen in beleid, technologie en sentiment kan markten destabiliseren, financiële omstandigheden verslechteren en leiden tot procycliciteit van verliezen. De impact van de transitie is niet beperkt tot de energiesector: ook transport-, landbouw-, onroerend goed- en infrastructuursectoren worden beïnvloed. Een voorbeeld van een overgangsrisico is een lager financieel rendement op aandelen van energiebedrijven wanneer de transitie de waarde van olievoorraden ondermijnt. Een ander voorbeeld is een waardevermindering van onroerend goed als gevolg van striktere duurzaamheidseisen.

Deze twee klimaat-gerelateerde risicofactoren verhogen het kredietrisico, marktrisico en operationeel risico en leiden, als gevolg van hun onderscheidende elementen van andere risicofactoren, tot unieke uitdagingen. Ten eerste kunnen financiële risico’s van fysieke en overgangsrisicofactoren verder reiken (in zowel breedte als omvang) dan veel andere soorten risicotypes, omdat ze relevant zijn voor vrijwel alle bedrijfsonderdelen, sectoren en regio’s. Daarnaast is de mate van diversificatie beperkt. Ten tweede is de timing van wanneer financiële risico’s tot uiting komen onzeker en bestaat de mogelijkheid dat de risico-impact buiten de horizon van de huidige businessplanning valt. Ten derde bestaat er, ondanks de onzekerheid over de precieze impact van klimaatverandering, geen twijfel dat combinaties van fysieke en overgangsrisicofactoren tot financieel risico leiden. Tot slot is de omvang van de toekomstige impact grotendeels afhankelijk van acties op de korte termijn.

Initiatieven

Ondanks dat de hoofdverantwoordelijkheid voor het waarborgen van het succes van het Klimaatakkoord en het beperken van de klimaatverandering bij overheden ligt, erkennen veel partijen dat ook centrale banken en toezichthouders hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Klimaatverandering en de inherente financiële risico’s krijgen hierdoor steeds meer aandacht, wat blijkt uit de verscheidene recente initiatieven met betrekking tot dit onderwerp.

Banken en toezichthouders

Het netwerk van centrale banken en toezichthouders voor vergroening van het financiële system (NGFS) is een internationale samenwerking tussen centrale banken en toezichthouders6. Het NGFS streeft ernaar de inspanningen van de financiële sector om de klimaatdoelen van het Klimaatakkoord te halen te vergroten, bijvoorbeeld door kapitaal aan te trekken voor groene en koolstofdioxide-arme investeringen. Daarnaast brengt het NGFS in kaart wat er nodig is voor klimaatrisicomanagement. DNB was, samen met centrale banken en toezichthouders van China, Duitsland, Frankrijk, Mexico, Singapore, het Verenigd Koninkrijk en Zweden, vanaf het begin – in 2017 – betrokken bij het NGFS. Intussen maken ook de ECB, EBA, EIB en EIOPA deel uit van het netwerk. In het eerste voortgangsrapport van oktober 2018 erkende het NGFS dat toezichthouders en centrale banken hun inspanningen om de omvang van klimaat- en milieurisico’s te begrijpen en in te schatten, vergroot hebben. Desondanks merkten ze op dat er nog een lange weg te gaan is.

In het eerste uitgebreide rapport van april 2019 stelde het NGFS zes aanbevelingen op voor centrale banken, toezichthouders, beleidsmakers en financiële instellingen. Deze aanbevelingen weerspiegelen ‘best practices’ ter ondersteuning van het Klimaatakkoord7:

  1. Integratie van klimaat-gerelateerde risico’s in het monitoren van financiële stabiliteit en micro-supervisie;
  2. Integratie van duurzaamheidsfactoren in eigen portefeuillebeheer;
  3. Het aanvullen van hiaten in gegevens van overheidsinstanties door relevante data voor klimaatrisicobeoordeling openbaar te stellen;
  4. Het kweken van bewustwording en intellectuele capaciteit, en het aanmoedigen van technische ondersteuning en kennisuitwisseling;
  5. Realisatie van robuuste en internationaal consistente klimaat- en milieu-gerelateerde rapportages;
  6. Ondersteuning van de ontwikkeling van een taxonomie voor economische activiteiten.

Al deze aanbevelingen vereisen gezamenlijke acties van centrale banken en toezichthouders, hebben tot doel de integratie en implementatie van eerder vastgestelde behoeften te verbeteren, en een soepele overgang naar een groener financieel systeem en een koolstofarme economie te waarborgen. Twee van de belangrijkste aanbevelingen, de eerste en de vijfde, vereisen een nadere toelichting.

  • De eerste aanbeveling bestaat uit twee delen. Het eerste deel omvat het onderzoeken van klimaat-gerelateerde risico’s in het financiële systeem. Onderzoek kan worden gedaan door (i) het mappen van de fysieke en overgangsrisico’s naar belangrijke risico-indicatoren, (ii) het uitvoeren van scenario-analyse van meerdere aannemelijke toekomstscenario’s om de risico’s in het financiële systeem te kwantificeren en inzicht te bieden in de mate van verstoring van de huidige bedrijfsmodellen in verschillende sectoren en (iii) beoordelen hoe de gevolgen van klimaatverandering meegenomen moeten worden in macro-economische voorspellingen en stabiliteitsmonitoring. Het tweede deel legt nadruk op de noodzaak van integratie van klimaat-gerelateerde risico’s in toezicht, waaronder samenwerkingen met financiële bedrijven en het stellen van toezichtsverwachtingen als leidraad voor financiële ondernemingen.
  • De vijfde aanbeveling benadrukt het belang van een robuust en internationaal consistent klimaat- en milieurapportagekader. Het NGFS ondersteunt de aanbevelingen van de Task Force Climate-Related Financial Disclosures (TCFD8) en raadt financiële instellingen en bedrijven die publieke schulden of eigen vermogen uitgeven aan om hun rapportages op deze aanbevelingen af te stemmen. Om hierin ondersteuning te kunnen bieden, benadrukt het NGFS dat het noodzakelijk is voor beleidsmakers en toezichthouders om een bredere toepassing van de TCFD-aanbevelingen en de ontwikkeling van een internationaal consistent milieurapportage raamwerk te bewerkstelligen.

In de toekomst wil het NGFS zich bezighouden met het opstellen van (i) een handboek voor klimaat- en milieurisicobeheer, (ii) vrijwillige richtlijnen voor risicoanalyses op basis van klimaatveranderingsscenario’s en (iii) ‘best practices’ voor het opnemen van duurzaamheidscriteria in het portefeuillebeheer van centrale banken.

Vermogensbeheerders

Om aan de klimaatdoelstellingen van het Klimaatakkoord te voldoen, is elk jaar een bedrag van EUR 180 miljard nodig [5]. Voor de publieke sector is het onmogelijk om dit bedrag op te brengen en momenteel wordt slechts een fractie van het beleggerskapitaal duurzaam geïnvesteerd. Uit onderzoek van Morningstar blijkt dat 11,6% van het beleggerskapitaal op de aandelenmarkt en 5,6% op de obligatiemarkt duurzaam wordt belegd [9]. Figuur 1 laat zien dat, ondanks een toename in de afgelopen jaren, het percentage geïnvesteerd vermogen in duurzame beleggingen (aandelen en obligaties) nog steeds zorgwekkend laag is.

 

Figuur 1: Percentages van geïnvesteerd kapitaal in Europa in traditionele en duurzame investeringsfondsen (aandelen en obligaties). Bron: Morningstar9.

Het huidige investeringsniveau is niet voldoende om een ecologisch en sociaal duurzaam economisch systeem te ondersteunen. De Europese Commissie (EC) heeft door middel van de Techical expert group on sustainable finance (TEG) daarom vier initiatieven genomen om het duurzame investeringsniveau te verhogen10. Het eerste initiatief betreft het opzetten van twee soorten groene (koolstofdioxide-arme) benchmarks. Door het aanbieden van fondsen op deze indices zouden de geldstromen naar duurzame bedrijven toe kunnen nemen. Ten tweede is er een EU-taxonomie voor de beperking van klimaatverandering en de klimaatveranderingsaanpassingen ontwikkeld. Ten derde, om beleggers te helpen bepalen in hoeverre elke investering consistent is met de klimaatdoelen, is een lijst van economische activiteiten opgesteld die bijdragen aan het halen van de klimaatdoelen. Tot slot moeten nieuwe rapportagevereisten de zichtbaarheid van hoe beleggingsondernemingen duurzaamheid integreren in het beleid vergroten en bewustwording creëren van de klimaatrisico’s waaraan de beleggers worden blootgesteld.

Verzekeraars

Binnen de verzekeringssector vereist de Prudential Regulation Authority (PRA) dat verzekeraars een strategische benadering volgen, om goed om te gaan met de financiële risico’s van klimaatverandering. Ter ondersteuning hiervan heeft de BoE in juli 2018 een gezamenlijke werkgroep opgericht die praktische bijstand verleent bij de beoordeling van financiële risico’s als gevolg van klimaatveranderingen. In mei 2019 heeft de werkgroep een raamwerk bestaande uit 6 fasen opgesteld om verzekeraars te helpen bij het beoordelen, beheren en rapporteren van fysieke klimaatrisico’s als gevolg van extreme weersomstandigheden11. Aan de hand van verschillende cases wordt praktische begeleiding geboden. De cases illustreren hoe het in acht nemen van de financiële effecten kan helpen bij het nemen van risicomanagementbeslissingen.

Authoriteiten

Een ander initiatief is het Climate Financial Risk Form (CFRF), een samenwerking tussen de PRA en de Financial Conduct Authority (FCA)12. Het forum bestaat uit vertegenwoordigers van Britse banken, vermogensbeheerders en verzekeraars. Om maatregelen tegen de klimaatrisico’s te verbeteren, streeft het CFRF naar capaciteitsopbouw en het delen van ‘best practices’ tussen financiële toezichthouders en de sector. Het forum heeft vier werkgroepen opgericht die zich richten op risicomanagement, scenario-analyse, rapportage en innovatie. Het doel van deze werkgroepen, die bestaan uit CFRF-leden en andere deskundigen zoals academici, is het verstrekken van praktische richtlijnen voor elk van de vier aandachtsgebieden.

Huidige status en vooruitblik

Op 5 juni 2019 heeft de TCFD een statusrapport gepubliceerd13. Het statusrapport bevat een beoordeling van jaarverslagen over 2018 (over de mate waarin de informatie die 1.100 bedrijven hebben opgenomen in lijn is met de TCFD-aanbevelingen) en een onderzoek naar zowel de inspanningen van bedrijven om aan de TCFD aanbevelingen te voldoen als de mening van gebruikers over het nut van de klimaat-gerelateerde rapportages voor besluitvorming. Op basis van de beoordeling en het onderzoek concludeert TCFD dat, hoewel sommige resultaten bemoedigend zijn, niet genoeg bedrijven klimaat-gerelateerde financiële informatie openbaar maken die nuttig is voor besluitvorming. De TCFD stelt vast dat:

  • De rapportage van klimaat-gerelateerde financiële informatie is verbeterd, maar is nog steeds onvoldoende voor beleggers;
  • Meer duidelijkheid nodig is over de mogelijke financiële impact op bedrijven van klimaat-gerelateerde kwesties;
  • Van de bedrijven die scenario’s gebruiken, de meerderheid geen informatie rapporteert over de veerkracht van hun strategieën.
  • Om de interesse van veel verschillende partijen voor klimaat-gerelateerde kwesties te wekken, de betrokkenheid van meerdere functies een vereiste is.

Ook de BoE constateert dat er, ondanks de vooruitgang, nog een lange weg te gaan is: terwijl veel banken de directe fysieke risico’s meenemen in hun modellen en de blootstelling aan overgangsrisico’s onderzoeken, zijn veel van hen nog niet ver met de identificatie en meting van de bijbehorende financiële risico’s. De BoE benadrukt dat overheden, financiële instellingen, centrale banken en toezichthouders (zowel internationaal als nationaal, en zowel in de particuliere sector als in de publieke sector) moeten samenwerken om een soepele overgang naar een koolstofdioxide-arme economie mogelijk te maken. Mark Carney, directeur van de BoE, is optimistisch en stelt dat het, afhankelijk van de hoeveelheid inspanningen, mogelijk is om op een ordentelijke, effectieve en productieve manier om te gaan met de financiële klimaatrisico’s4.

Met betrekking tot de toekomst stelt Frank Elderson dat de toekomstgerichte strategie behouden moet worden en een langetermijnvisie ontwikkeld moet worden. Hij is van mening dat een focus op de vergroening van het financiële stelsel hier onderdeel van moet zijn3.

 

Referentie

1 https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/speech/2019/avoiding-the-storm-climate-change-and-the-financial-system-speech-by-sarah-breeden.pdf
2 https://public.wmo.int/en/media/press-release/wmo-climate-statement-past-4-years-warmest-record
3 https://www.bankingsupervision.europa.eu/press/interviews/date/2019/html/ssm.in190515~d1ab906d59.en.html
4 https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/prudential-regulation/report/transition-in-thinking-the-impact-of-climate-change-on-the-uk-banking-sector.pdf
5 https://fd.nl/achtergrond/1294617/beleggers-moeten-met-de-billen-bloot-over-klimaatrisico-s
6 https://www.dnb.nl/over-dnb/samenwerking/network-greening-financial-system/index.jsp
7 https://www.banque-france.fr/sites/default/files/media/2019/04/17/ngfs_first_comprehensive_report_-_17042019_0.pdf
8 https://www.fsb-tcfd.org/publications/final-recommendations-report/
9 http://www.morningstar.nl/nl/
10 https://ec.europa.eu/info/publications/sustainable-finance-technical-expert-group_en
11 https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/prudential-regulation/publication/2019/a-framework-for-assessing-financial-impacts-of-physical-climate-change.pdf
12 https://www.bankofengland.co.uk/news/2019/march/first-meeting-of-the-pra-and-fca-joint-climate-financial-risk-forum
13 https://www.fsb-tcfd.org/wp-content/uploads/2017/06/FINAL-2017-TCFD-Report-11052018.pdf