Hoe het Maasstad Ziekenhuis zichzelf weer gezond maakte

Hoe het Maasstad Ziekenhuis zichzelf weer gezond maakte

Hoe word je als ziekenhuis in nood weer financieel gezond? Het Maasstad Ziekenhuis kampte tien jaar geleden met een lage liquiditeit, waarbij het onder beheer stond bij de bank.

Nu investeert het met een geborgde nieuwe financiering én een geherstructureerde oude financiering in verdere verbetering van zijn topklinische zorg.

Het Maasstad Ziekenhuis ontstond in 2000 uit een fusie tussen het Zuiderziekenhuis en het Sint Clara Ziekenhuis, waarbij het tot 2008 als naam Medisch Centrum Rijnmond-Zuid had. Nu, in 2022, is het een STZ-geaccrediteerd topklinisch ziekenhuis waar ongeveer 3.500 mensen werkzaam zijn. Bovendien is er één van de drie Nederlandse brandwondencentra gevestigd. Jaarlijks bezoeken meer dan 450.000 patiënten de poliklinieken van het Maasstad Ziekenhuis.

Van crisis naar nieuwe strategie

In mei 2011 betrok het ziekenhuis een nieuw onderkomen in Rotterdam-Zuid, nabij het Rotterdamse treinstation Lombardijen. Kort na de oplevering van de nieuwbouw ontstond er een crisissituatie; in het ziekenhuis bleek de gevaarlijke Klebsiella-bacterie aanwezig. Het gevolg was dat de productie van het ziekenhuis uitviel en de kosten opliepen. Daarmee verslechterde de financiële situatie bij Maasstad snel, waarbij alle liquiditeitsratio’s problematisch werden. De banken spraken daarom een heel krap financieringsarrangement af rondom de oplevering van het nieuwe onderkomen, en plaatsten het ziekenhuis onder bijzonder beheer. Dit betekende dat het de lening al in 2024, dus in slechts 13 jaar, moest afbetalen.

“De plannen vroegen om een aantal investeringen die niet pasten in het bestaande krappe financieringsarrangement”

“Toen ik in 2015 begon, was mijn opdracht om het ziekenhuis weer financieel gezond te maken”, vertelt Peter Langenbach, voorzitter raad van bestuur en CFO van het Maasstad Ziekenhuis. “De solvabiliteit en liquiditeit waren erg laag. We zijn toen aan de slag gegaan met een nieuwe strategie, met als doel een innovatieve en financieel gezonde netwerkorganisatie te worden. Daarbij wilden we vooral investeren in onze topklinische zorg, onder meer door het acute ziekenhuis vorm te geven met sterke Spoedeisende Hulp, een hoogwaardige afdeling Neonatologie en een goed brandwondencentrum. De ruimte om te investeren was echter erg beperkt; de plannen vroegen om een aantal investeringen die niet pasten in het bestaande krappe financieringsarrangement.”

Op naar 100 miljoen

De aanpak bleek te werken; tussen 2015 en 2021 begon het ziekenhuis weer financieel gezond te worden. Om de volgende stappen in de nieuwe strategie te kunnen realiseren, maakte het team van Langenbach een meerjarig investeringsplan. “De steeds betere financiële resultaten van de afgelopen jaren hadden tot gevolg dat het bijzonder beheer bij de banken werd opgeheven. De solvabiliteit was weer op gemiddeld Nederlands niveau, dus konden we verder bouwen aan onze strategie. Uit het investeringsplan kwamen we in 2021 uit op een financieringsbehoefte van ongeveer 100 miljoen euro.”

Treasurer en controller Maarten van Eck ging voor deze financieringsvraag op zoek naar advies en support. “Een aantal jaar voor deze financiering hebben we zelf een financieringsaanvraag gedaan en toen geconcludeerd dat we voor dergelijke trajecten hulp van buitenaf nodig hebben, van mensen die weten waarop je moet letten en de taal van de banken spreken. Zanders had ons eerder al goed geholpen bij de herstructurering van onze swapportefeuille, dus het was voor ons logisch om ze weer te vragen voor dit traject. Ze konden ons nu goed helpen met het structureren van onze leningbehoefte.”

Drie trajecten tegelijk

Zo startte in maart 2021 de eerste fase van het project, het uitwerken van een informatiememorandum voor de te benaderen banken. Daarbij wilde het Maasstad Ziekenhuis ook een deel van zijn bestaande leningportefeuille herstructureren; het wilde de relatief korte looptijd van de leningen verlengen en zo de liquiditeit verhogen.

Vooral de laatste fase van het project was volgens Van Eck pittig. “Dat was nog een taaie laatste fase, waarin de grote hoeveelheid aan leningdocumentatie juridisch juist moest worden vastgelegd. Het inschakelen van echte experts gaf veel meer zekerheid dat we de juiste trajecten hebben gevolgd.”

“Ik heb gemerkt dat alle banken niet per definitie in elk ziekenhuis willen investeren”

Van Eck: “Bovendien hebben we ook nog een borging aangevraagd bij het Waarborgfonds voor de Zorgsector (WfZ). Aan de start van het proces wisten we immers niet voor hoeveel de investering geborgd zou worden. Zo liepen er eigenlijk drie verschillende trajecten tegelijk en kwamen die dus samen in één groot project. Dat was een flinke uitdaging – we hebben het project er daarmee niet gemakkelijker op gemaakt.”

Vooral de laatste fase van het project was volgens Van Eck pittig. “Dat was nog een taaie laatste fase, waarin de grote hoeveelheid aan leningdocumentatie juridisch juist moest worden vastgelegd. Het inschakelen van echte experts gaf veel meer zekerheid dat we de juiste trajecten hebben gevolgd.”

Banken overtuigen van de strategie

Het investeringsplan past volgens Langenbach goed bij de strategie die het Maasstad Ziekenhuis heeft gekozen. “Dat is heel belangrijk, want ik heb gemerkt dat alle banken niet per definitie in elk ziekenhuis willen investeren. Het investeringsbedrag moet goed passen bij de strategie. Die strategie hebben we met de zorgverzekeraars besproken. De banken en ook het Waarborgfonds voor de Zorgsector (WfZ) hebben bij de verzekeraars gecheckt of onze strategie ook door hen werd onderschreven. In Spijkenisse Medisch Centrum wilde maar één bank voor 4 miljoen investeren. De banken wilden zien of het niet oude wijn in nieuwe zakken was. En als ik in de huid van de bank kruip, begrijp ik die kritische houding.”

Samen met het Van Weel-Bethesda Ziekenhuis is het Maasstad Ziekenhuis mede-eigenaar van het Spijkenisse Medisch Centrum, dat in 2013 als Ruwaard van Putten Ziekenhuis failliet werd verklaard. “Maar ook dat ziekenhuis hebben we weer financieel gezond gemaakt”, voegt Langenbach toe.

Op elkaar aangesloten leningdelen

Zowel Langenbach als Van Eck is heel tevreden over het resultaat. Langenbach: “Ik was heel blij met de professionaliteit en betrouwbaarheid van Zanders. Zij hebben enorm goed geholpen om de stappen te zetten van strategie naar een meerjarige investeringsbehoefte en nieuwe contracten met de banken, tegen goede voorwaarden. Tot in 2016 zaten we in bijzonder beheer bij de banken en daar zijn we in vijf jaar tijd uitgekomen. We hebben nu een heel andere relatie met de banken dan we in het verleden hadden. Onze solvabiliteit is uiteindelijk gegroeid tot boven de 30% en we voldoen inmiddels al jaren aan alle ratio’s. Dat heeft, samen met het vertrouwen in de toekomst, ertoe geleid dat we gefinancierd én geborgd zijn. Dat is een unieke prestatie. We komen van heel ver, maar hebben de achterstand in korte tijd ingehaald.”

“Onze solvabiliteit is uiteindelijk gegroeid tot boven de 30% en we voldoen inmiddels al jaren aan alle ratio’s”

“De vraag was hoe we onze financieringsstructuur het best konden invullen. Daar heb je advies van een expertpartij bij nodig”, vindt Van Eck. “De samenwerking met Zanders verliep heel soepel, met heel korte communicatielijnen en duidelijke werkafspraken. In het overleg met de banken was Zanders onze penvoerder; ze deden namens het Maasstad Ziekenhuis vrijwel alle communicatie met de banken en met het WfZ. Uiteindelijk hebben we de financiering verkregen via een consortium van banken. Dat maakte het ook uitdagend, want iedere bank heeft zijn eigen financieringsprocessen en -voorwaarden. Die verschillende leningdelen moeten uiteindelijk goed op elkaar aansluiten. Onze financieringsfaciliteit loopt wat langer door dan de investeringsfaciliteit, dat geeft wat extra ruimte – verbouwingen lopen nu eenmaal bijna altijd uit.”

Ook bouwen aan digitale innovatie

De leningen worden geïnvesteerd in lijn met de strategie om de ‘acute ambitie’ waar te maken; een geïntegreerd ‘Spoedplein’ naar Amerikaans voorbeeld, met een integratie van de huisartsenpost, dienstenapotheek en ambulancedienstplekken. Langenbach: “We zijn al begonnen met de verbouwing van onze afdeling Neonatologie om die naar de nieuwste standaarden te kunnen inzetten. Voor het Spoedplein is de investeringsbeslissing genomen, ook daar zal het bouwproces spoedig voor starten. Het hele bouwproces loopt tot 2026.”

In de afgelopen twee jaar was de impact van corona voor ieder ziekenhuis enorm. De belangrijke spoedeisende hulp kwam zwaar onder druk te staan en veel zorg werd uitgesteld. “Maar wat we ervan hebben geleerd, is dat je met digitale innovaties nog heel veel kunt doen in de zorg. Zoals het op afstand via de wifi de bloeddruk van patiënten monitoren of het beoordelen van een CT-scan van de longen met behulp van artificial intelligence. Een deel van het investeringsbedrag is dan ook beschikbaar voor digitale innovatie in de komende jaren.”

Zo ziet ook de toekomst van het Maasstad Ziekenhuis er gezond uit. “Sinds 2017 zijn we lid van Santeon, een organisatie van zeven topklinische ziekenhuizen die zich richt op waardegedreven zorg in Nederland”, vertelt Langenbach. “Als eerste Nederlandse ziekenhuis zijn we drie keer geaccrediteerd voor de Joint Commission International (JCI). Bovendien hebben we als eerste regio in Nederland met vier ziekenhuizen één elektronisch patiëntendossier ingevoerd. Intussen werken we ook samen met voetbalclub Feyenoord, waarbij onze patiënten en onze eigen medewerkers in voetbalstadion De Kuip mogen sporten om fitter te worden.”

Peter Langenbach en Maarten van Eck zijn inmiddels beide niet meer werkzaam bij het Maasstad Ziekenhuis.