Gasunie: mee in de transactie

Gasunie: mee in de transactie

Sinds 1963, toen het eerste aardgas bij Slochteren werd geproduceerd, beheert Gasunie het Nederlandse gasnet. Mede door die enorme gasvondst is Nederland een typisch gasland geworden. Maar de energiemix verandert, gaat zich meer richten op een duurzame energievoorziening. Gasunie beweegt daarin mee, inspelend op de belangrijke rol die gas – aardgas, maar in toenemende mate hernieuwbare gassen zoals groen gas en waterstof – in deze energietransitie kan vertegenwoordigen. Ook richt Gasunie zich tegenwoordig op de ontwikkelingen in bijvoorbeeld warmtenetten. De aangepaste strategie van de gasdistributeur beïnvloedt ook de treasury-activiteiten.

Gasunie, volledig in handen van de Nederlandse staat, draagt de zorg voor het transport van aardgas door ruim 15.500 kilometer pijpleidingen in Nederland en Duitsland. Naast deze pijpleidingsystemen bestaan de assets van Gasunie uit honderden installaties, waaronder een installatie voor vloeibaar aardgas (LNG), een importterminal voor LNG en faciliteiten voor ondergrondse gasopslag.

Jaarlijks transporteert het bedrijf ongeveer 125 miljard kubieke meter aardgas, wat ongeveer een kwart is van het totale Europese gasverbruik. Als typisch gasland heeft Nederland de ‘gasrotonde’ ontwikkeld, de centrale plek in Europa waar handelsactiviteiten rond gas plaatsvinden.

Veel eigen waarheden

De overheid heeft ook als belangrijk doel gesteld dat Nederland in 2020 een van de duurzaamste landen van Europa is. Om de klimaatveranderingen te kunnen beperken, is Nederland bezig met de energietransitie: de overgang naar een CO2-vrije energievoorziening.

Dit betekent dat fossiele brandstoffen steeds meer plaatsmaken voor duurzame energiebronnen als zonne- en windenergie, geothermie en biogas. Ook aardgas – onbetwist de minst vervuilende fossiele brandstof – is daardoor in een minder positief daglicht komen te staan. “Als je met mensen over energietransitie spreekt, merk je hoeveel onduidelijkheid er is”, zegt Janneke Hermes, manager corporate finance & risk advisory bij Gasunie. “Er zijn veel eigen waarheden.

Bij veel mensen is de juiste informatie – over de betrouwbaarheid van energiebronnen, de kosten en wat waarvoor ingezet kan worden – niet bekend.

”Als je met mensen over energietransitie spreekt, merk je hoeveel onduidelijkheid er is”

Het zonnepaneel op het dak staat symbool voor de duurzame energiebron, maar kan ook als we alle daken zouden gebruiken slechts een beperkt percentage van de Nederlandse energiebehoefte opwekken. Er moet dus veel meer gebeuren. De rol van gasvormige energiedragers blijft daarom heel belangrijk in de energietransitie.

Dat zullen steeds vaker hernieuwbare vormen van gas zijn, zoals gas uit biomassa. Maar ook aardgas heeft de komende jaren nog een rol in de transitie te spelen omdat je er aanzienlijke CO2- reductie mee kan bereiken als je het in centrales inzet in de plaats van kolen. De grote uitdaging voor ons is hoe we alle energielijnen de komende tijd kunnen verbinden. Hoe gaan we dat geheel met elkaar organiseren? Daar is tijd en geld voor nodig. Een heel grote, maar mooie uitdaging voor Nederland én de rest van Europa.”

Waterstof

Zo is Gasunie betrokken bij diverse innovatieve projecten. “Er komen veel mooie projecten langs, van kleine en grote spelers”, vertelt Hermes. “TenneT wil op de Noordzee bijvoorbeeld op een grote schaal offshore windenergie gaan verzamelen. Wij kunnen daar aan bijdragen door infrastructuur te ontwikkelen waarmee een deel van die duurzame elektriciteit om te zetten in waterstof, die je vervolgens via bestaande gasleidingen naar land kunt transporteren, alwaar je het kunt inzetten als duurzame brandstof.”

Door CO2 toe te voegen aan waterstof ontstaat methaan, dat als gas kan worden toegevoegd aan het gasnet. Een bijkomend voordeel is dat waterstof, of het gas dat ermee wordt geproduceerd, als buffer kan worden opgeslagen voor latere opwekking of gebruik.

Veel industrieën maken in hun productieproces inmiddels gebruik van waterstof, zegt Hermes: “En wij kijken natuurlijk hoe we daar, met de bestaande infrastructuur in ons land, optimaal gebruik van kunnen maken en het kunnen faciliteren.”

Verder Europa in

Niet alleen in Nederland, ook in Duitsland heeft Gasunie een gasnetwerk, dat ook belangrijk is voor de leveringszekerheid van aardgas in Nederland.

Hermes: “Onze eerste strategische pijler is dan ook om in Nederland de betrouwbare, veilige partij te blijven op het gebied van gasinfrastructuur. Daarbij richten we ons sterk op de energieopslag; in de zomer en winter, maar ook intraday, dus kijkend naar de pieken gedurende de dag – hoe ga je daar mee om? Met de tweede pijler richten we ons het faciliteren van de gasmarkten elders in Europa.”

Daar waar gas in Nederland aan populariteit verloor – als gevolg van de aardbevingen in Groningen en omdat het een fossiele energiesoort is – wint het die juist in de rest van Europa. De strategie van Gasunie kijkt verder dan het focusgebied Nederland, België en Duitsland. Hermes: “We kijken ook verder – de gasmarkt van Europa ontwikkelt zich immers vooral buiten het Noord-Europese kerngebied.

Hoe verder je Europa ingaat, hoe geliefder gas is, zou je haast kunnen zeggen. Het gas is in bepaalde gebieden zelfs in opkomst – daar verdringt het onder andere meer belastende fossiele bronnen. Met onze kennis en kunde kunnen wij die markten helpen, faciliteren én we kunnen er investeren. Denk aan nieuw te bouwen pijpleidingen, mogelijke deelname in netwerken en aan LNG-terminals.

In de landen buiten het kerngebied pakken we het met kleine stapjes aan. Dus eerst advisering en dienstverlening. Pas als dat voldoende inzicht en ervaring heeft opgeleverd gaan we denken aan bijvoorbeeld proportionele stakes in consortiumverband. We willen onze positie daar dus in kleine stappen opbouwen.”

”Het spectrum van waar we mee bezig zijn is op dit moment heel breed”

Onze derde pijler is gericht op het versnellen van de energietransitie. We laten steeds nadrukkelijker zien dat wij daar een heel belangrijke rol in kunnen spelen.

Door ook zonne- en windenergie te ondersteunen en gas als back-up te bieden. Door bijvoorbeeld de introductie van de hybride warmtepomp te ondersteunen, waardoor de gasvraag in woningen sterk kan worden teruggebracht. Maar ook door mogelijkheden te creëren om gas te vergroenen.

Groen gas bijvoorbeeld is tot aardgaskwaliteit opgewerkt biogas. We werken aan innovaties die tot een schaalvergroting in het aanbod van groen gas – duurzaam aardgas dus eigenlijk – moeten leiden.

Vergisting, zoals nu gebeurt, is dan niet meer voldoende, dan zijn er ook vergassingstechnologieën nodig. Zowel voor droge biomassa als voor natte biomassa. Dat laatste kan bijvoorbeeld via een nieuwe technologie die superkritische watervergassing heet.”

Gediversifieerde aanvoer

Naast de transport van gas richt Gasunie zich ook op warmtenetwerken, via geothermie of restwarmte.
“Samen met Eneco, Havenbedrijf Rotterdam en Warmtebedrijf Zuid-Holland, de zogenaamde Warmtealliantie, proberen we de restwarmte van de Rotterdamse haven optimaal in te zetten voor warmtevoorziening in de regio.

We streven naar open access in die markt, waarbij alle afnemers en leveranciers toegang tot de infrastructuur hebben. Die onafhankelijkheid is altijd een belangrijk kenmerk van ons werk als netbeheerder en ontwikkelaar van infrastructuur geweest; we hebben geen enkel belang in de commodity, maar faciliteren de verschillende spelers, zoals de producenten, de afnemers, de handel, om elkaar te kunnen vinden.

Het spectrum van waar we mee bezig zijn is op dit moment heel breed; van vandaag de goede dingen doen naar de mogelijkheden van toekomstige voorzieningen en wat wij daaraan kunnen bijdragen.”

In Nederland leunt de energievoorziening sterk op gas. In 2016 werd een derde van alle energie in Nederland in de vorm van aardgas geleverd. Door het terugschroeven van de productie uit het Groningenveld als gevolg van de aardbevingen in Groningen neemt de afhankelijkheid toe van gas uit andere velden in Nederland en op de Noordzee, maar ook vanuit Noorwegen en Rusland.

Daarom is een zo goed mogelijk gediversifieerde aanvoer van gas belangrijk, zegt Hermes: “Klanten vinden dat belangrijk omdat ze dan altijd keuzemogelijkheden hebben. Dat voorkomt eenzijdige afhankelijkheid. In dat opzicht wordt ZuidEuropa ook steeds belangrijker, want daar komt het gas uit het Midden-Oosten binnen. Rusland blijft als gasleverancier een heel belangrijke partner, voor heel Europa. Maar het geeft ook aan dat LNG een mooie oplossing is om die gewenste diversiteit te bewerkstelligen.”

Veranderde rol voor Treasury

Wat betekenen al deze ontwikkelingen voor de treasury-activiteiten van Gasunie? Hermes: “Onze investeringen in de bestaande gasinfrastructuur in Nederland hebben we achter de rug; we genereren nu de cashflows die we ervan mogen verwachten. De schuld die we moeten aantrekken, loopt daardoor terug. We hebben een redelijk gespreide lange-leningenportefeuille en als die afloopt, hoeven we niet meer het volledige bedrag te herfinancieren. Daarin zien we dus een matiging van onze financieringsbehoefte.

Maar als je kijkt naar onze internationale activiteiten, weten we nog niet hoeveel we daarvoor aan financiering nodig zullen hebben. Of met projecten rond groen gas en superkritische watervergassing – het zijn allemaal investeringen die ten opzichte van onze assets niet groot zijn, maar waarvan de toekomstige omvang nog niet duidelijk is.

Zodra ze bewezen succesvol zijn, zullen we dergelijke projecten opschalen. Wat financieringsbehoefte betreft is het bij ons dus heel divers.”

”Als we het hebben over een nieuwe biogashub, dan brengt dat heel andere dynamieken met zich mee”

De verscheidenheid aan activiteiten merkt de Treasury van Gasunie ook. De rol van Hermes is dan ook veranderd en meer divers. “Als we praten over een benchmarklening van EUR 500 miljoen, dan pakken we daarvoor een draaiboek uit de kast, omdat we iets dergelijks eerder hebben gedaan. Maar als we het hebben over een nieuwe biogashub met een aantal Twentse boeren, dan brengt dat heel andere dynamieken met zich mee. Daar hebben we nog geen draaiboek voor en moet je dus heel flexibel in zijn.”

Bij financiering van dit nieuwe, andere type projecten liggen de bedragen wel een stuk lager, maar dat geldt vaak niet voor de tijd die er vanuit Treasury in geïnvesteerd moet worden. “Dat lijkt soms omgekeerd evenredig te zijn”, zegt Hermes. “Maar ook de contacten zijn heel anders, wat om heel andere vaardigheden vraagt dan waar we in het verleden behoefte aan hadden.” Er wordt daarnaast vaker advies gevraagd vanuit de organisatie. “Waar we eerst corporate financieringen deden, verstrekken we nu ook leningen aan de deelnemingen zelf. Ook daar ontstaat een andere dynamiek.”

Duurzame samenwerking

De eerste adviesrol die Zanders speelde in de treasury-activiteiten van Gasunie was al in 2002, vertelt Hermes: “Ik weet niet beter dan dat wij samenwerken met Zanders. Dat ging toen onder meer om een SAP-implementatie, waarbij allerlei instrumenten moesten worden ingericht.

We hebben sindsdien altijd contact onderhouden. Als we treasury-ondersteuning nodig hebben, nemen we contact op met Zanders. In mei 2016 vervulde Lisette Overmars een aantal maanden hier de rol van interim treasurer. En onze meest recente samenwerking is de aanpassing van ons treasurystatuut; met de nieuwe doelstellingen die we hebben, wilden we ook ons treasurybeleid daarop laten aansluiten.

In bredere zin is Zanders voor ons altijd een goede gesprekspartner die ons uitdaagt met de juiste vragen en de structuur levert bij het aanpakken van onze treasury-uitdagingen. Het is een mooie, duurzame samenwerking.”