Expert opinion: Peter Roosenboom Erasmus Universiteit

Torenhoge schulden, uitdijende rentelasten, te hoge algemene kosten bij slinkende omzetten en dito resultaten of – in het geval van de bancaire sector – te hoge risico’s met te ingewikkelde financiële producten uitmondend in astronomische afboekingen.

Had de gehele crisis voorkomen kunnen worden? Wellicht niet. Had de schade beperkt kunnen worden? De wijsheid achteraf: ja, bij een gedegen risicomanagement absoluut!

Dat laatste geldt ook voor de wereld van Private Equity (PE), waar jonge onervaren PE-partijen het vandaag de dag niet (meer) dreigen te redden vanwege een gebrek aan kapitaal dat nodig is om hun bedrijven operationeel door de crisis heen te loodsen. Er wordt rekening gehouden met een aanzienlijke uitval. Alleen voor de sterke schouders lijkt het ‘business as usual’ en daaronder bevinden zich partijen als Carlyle, Goldman Sachs PIA, TPG, KKR, CVC, Apollo en wat dichter bij huis AlpInvest. Allemaal grote internationale namen die al wat stormen hebben overleefd en die ook ditmaal niet van plan zijn diep(er) in het stof te bijten.

“Meer transparantie is zowel in het belang van de samenleving als de Private Equity partijen zelf. Het zal bijdragen aan een betere beeldvorming. Dat is hard nodig.”

Durfkapitalisten hebben in de afgelopen decennia een plek verworven in de economische orde. Hun maatschappelijk impact is evident (zie kader 2). Daarom is het “jammer dat er wetenschappelijk zo weinig bekend is over de  echte keukengeheimen van Private Equity”, aldus prof. dr. Peter Roosenboom verbonden aan de Rotterdam School of Management (RSM Erasmus Universiteit).

Roosenboom wil de PE-sector in kaart brengen met als doel meer inzicht te krijgen in hoe Private Equity partijen opereren en hoe deze investeerders waarde toevoegen aan hun portfoliobedrijven.

“Meer transparantie is zowel in het belang van de samenleving als de Private Equity partijen zelf. Het zal bijdragen aan een betere beeldvorming. Dat is hard nodig.”

De term Private Equity wordt gebruikt als het gaat om investeringen in niet-beursgenoteerde ondernemingen. In de sector stoort men zich er nogal eens aan dat in de media Private Equity op één hoop wordt geveegd met  zogenaamde hedgefondsen die slechts uit zijn op korte termijn winst.

Private Equity partijen gaan planmatig te werk en hebben per investering een horizon van gemiddeld 5 tot 7 jaar. Zodra ze binnen zijn bij een bedrijf wordt er samen met het management – voor zover dat management al dan niet  geleverd wordt door de partijen zelf – een strategisch plan opgesteld. Er wordt van meet af aan ook gestuurd op efficiency. En daar waar nodig (zoals recent veelvuldig is gebleken) pompen ze ook aanvullend kapitaal in het bedrijf ter versterking van het eigen vermogen en de reductie van schuld(en).

De markt en maatschappij hebben hier (nog) geen helder totaalbeeld van. Er leven daarom nog steeds veel misverstanden. Roosenboom kan daarom wel eens gelijk hebben met zijn pleidooien voor meer transparantie. Peter  Roosenboom bekleedt sinds september 2008 de leerstoel finance and Private Equity. Hij benadrukt dat hij geen link ziet tussen de huidige crisis en de rol van Private Equity partijen. “Wel verwacht ik dat onervaren Private Equity partijen in de problemen komen door de crisis met als duidelijke oorzaak de financieringen van bedrijven met te veel vreemd vermogen (te hoge leverage).

Je ziet dat al gebeuren,” aldus Roosenboom. “Wie het gaan redden? Er moet hierbij een onderscheid gemaakt worden tussen fondsen die geld op de plank hebben liggen en fondsen met minder kapitaal. De eerste (kapitaalkrachtige) categorie kan zelfs ‘de redder in nood worden’, door de crisis  ontstaan voor hen ook nieuwe kansen. Een voorbeeld hiervan zijn de investeringen die recent zijn gedaan door PE-partijen in de automotive sector, de autodealers die nu dankzij Private Equity worden ondersteund”, zegt  Roosenboom.

“Wanneer risico’s bij bedrijven toenemen, trekken de banken zich terug en kunnen ondernemingen in zwaar weer terecht komen. Ik denk dat hier een belangrijke rol ligt voor (kapitaalkrachtige) Private Equity.”

Hij vervolgt met: “Fondsen met minder geld op de plank kunnen inderdaad zwaar in de problemen komen. Hier is te weinig aan risico management gedaan. Deze Private Equity partijen zijn opgericht in gouden tijden. Ze hebben destijds gemakkelijk geld aangetrokken en hebben veel kunnen investeren, de waarde van deze investeringen zijn door de financiële crisis dramatisch verdampt.

Dit terwijl de rentelasten en andere kosten wel moeten worden opgebracht en in een situatie waar er niet of nauwelijks exit-mogelijkheden zijn.

Roosenboom zegt: “Wanneer risico’s bij bedrijven toenemen, trekken de banken zich terug en kunnen ondernemingen in zwaar weer terecht komen. Ik denk dat hier ligt een belangrijke rol ligt voor (kapitaalkrachtige) Private  Equity. Deze partijen kunnen de rol van banken deels overnemen.

Bij banken speelt bij het verlenen van vreemd vermogen het uiteindelijk doel: terugkrijgen van dit krediet met rente. Private Equity partijen financieren bedrijven op eigen risico (eigen vermogen) en willen hiervoor zeggenschap over de onderneming terug. Private Equity partijen grijpen dan ook snel in en kunnen interveniëren in het bestuur. De Raad van Commissarissen (RvC) bij beursgenoteerde bedrijven heeft eenzelfde rol, maar grijpt – zoals uit ervaring blijkt – vaak te laat in.”

Risicomanagement bij middelgrote bedrijven

Roosenboom geeft daarmee meteen aan dat er dus eigenlijk iets bijzonders aan de hand is. “Beursgenoteerde bedrijven hebben een bepaalde verantwoordelijkheid naar hun aandeelhouders toe en de RvC is in het leven  geroepen om toezicht te houden op het bestuur. Bij niet-beurs genoteerde middelgrote bedrijven gaat het vaak om een kleine groep aandeelhouders, waaronder de directeur grootaandeelhouder. Deze aandeelhouders zitten automatisch al meer bovenop het bestuur.”

Roosenboom: “Ik kan me wel indenken dat voor grote niet-beursgenoteerde bedrijven in de toekomst meer eisen worden gesteld aan risicobeheer. Naarmate bedrijven groter en complexer worden, is het moeilijker de risico’s te overzien. Je zou daarbij kunnen denken aan het verplicht melding maken van hoe risico’s zijn beheerd (soortgelijk aan de bepalingen aangaande risicobeheer in de code Tabaksblat).”

Op de vraag of er momenteel in Nederland sprake is van teveel regels, hetgeen juist contraproductief kan zijn bij de totstandkoming van goed risicomanagement, antwoordt Roosenboom dat “regels vanwege een goede reden bestaan. Maar dat regels vooral niet averechts moeten gaan werken zoals bijvoorbeeld bij Sarbanes-Oxley (wetgeving in de VS na grote (fraude)schandalen bij Enron en Worldcom), waarbij als gevolg van te veel regels een groot  aantal bedrijven hun beursnotering opgaven.”

Ook ziet Roosenboom dat bepaalde partijen al van te voren inspelen op ophanden zijnde regelgeving. Hierbij noemt hij AlpInvest (de joint venture van de pensioenfondsen ABP en PGGM) als positief voorbeeld. AlpInvest was één van de eerste Private Equity partijen die een jaarverslag uit heeft gebracht.

Roosenboom juicht dit soort initiatieven op het gebied van transparantie toe: “om boodschappen over te brengen moet je soms deuren open zetten.”

Toekomst

Professor Roosenboom voorziet voor de komende jaren dat de kapitaalmarkt behoorlijk opgeschud zal worden. Zoals is gebleken, schuilt er een groot gevaar in het financieren met schulden. Deze schulden zijn tijdens de afgelopen jaren hergefinancierd tegen hogere rentes. De gevolgen hiervan zullen pas in de komende jaren blijken. ‘Er hangt veel af van het (snelle) herstel van de economie, dan wel het oplossen van de financiële crisis, zeker is dat de portfoliobedrijven sterk moeten blijven draaien om de rentelasten te kunnen blijven dragen. Anders zal er een extra beroep moeten worden gedaan op de kapitaalmarkt of op het vermogen van private equity-partijen.’

Onervaren private equity-partijen zullen het waarschijnlijk niet overleven. Ook miljardendeals in de buy out-markt ziet Roosenboom niet meer zo snel gebeuren. Die hingen samen met goedkope leningen en die zijn niet of  nauwelijks meer te krijgen.’ Dit jaar hebben al diverse bedrijven moeten herfinancieren, zowel beursgenoteerde als niet-beursgenoteerde bedrijven. Daarbij zijn hogere opslagen met de banken afgesproken.

Roosenboom: “Dat laatste is het grootste gevaar. We zien nu een voorzichtig herstel op de financiële markten. De rente is laag en geld vloeit nu terug naar de aandelenmarkt. Echter belangrijker nog is een verbetering van de  economische omstandigheden. Ook daar zijn voorzichtige tekenen van herstel, maar dat herstel is vooralsnog te broos.

Ik voorzie een langzaam herstel wat jaren in beslag zal nemen.” Daar waar de banken het laten afweten, spelen private equity-partijen een grote rol. Laten we dat koesteren. Om een breder draagvlak te creëren in de  maatschappij, is onderzoek naar hoe private equity-partijen opereren noodzakelijk.