Zorgsector in beweging
Ontwikkeling zorginstellingen
De ontwikkelingen in de zorgsector volgen elkaar in hoog tempo op. De kranten staan er vol van.
In het vorige magazine werd al betoogd dat de kredietcrisis voor deze sector op het verkeerde moment kwam: net wanneer de risico’s toenemen, maken de banken terugtrekkende bewegingen in hun kredietverlening.
Aan de ene kant lezen we berichten over de overname van zorginstellingen (IJsselmeerziekenhuizen, Vlietland Ziekenhuis en al iets langer terug Slotervaart) en over instellingen die financieel in de problemen zijn gekomen. Wat is de overeenkomst tussen deze instellingen? Alle verkeren in zwaar weer. En alle leveren “reguliere” zorg.
De reden dat ze in zwaar vaarwater zijn gekomen, zijn uiteenlopend. Waar de een heeft te lijden van onderlinge spanningen als gevolg van een te moeizaam verlopen fusie, heeft een ander zich teveel beziggehouden met de ontwikkeling van onroerend goed.
De volgende lijkt door de omvang onbestuurbaar geworden of heeft onvoldoende vermogen opgebouwd om de noodzakelijke renovatie gefinancierd te krijgen. Hierop zal in dit artikel niet nader
worden ingegaan, buiten de opmerking dat de problemen in alle gevallen een directe gevolg lijken te zijn van toenemende marktwerking in de zorg. De een anticipeert daar anders op dan de ander.
Waar voor de buitenstaander onduidelijkheid over blijkt te bestaan, is de vraag wat dit betekent voor de zorg, met name als een instelling wordt overgenomen of in particulier handen komt, zoals bijvoorbeeld de IJsselmeerziekenhuizen. In principe verandert er niets voor de zorg, met het verschil dat de opzet is dat deze door de gekozen constructie juist gecontinueerd blijft.
Een ziekenhuis in private handen blijft gewone, reguliere zorg verlenen, die ongewijzigd door de zorgverzekeraar vergoed wordt. Bij een overname door een particulier bedrijf is uiteraard wel de opzet om de bedrijfsvoering te verbeteren en daarmee winst te genereren.
Hoe kan een ziekenhuis beter presteren?
Bijvoorbeeld door meer cliëntgericht te gaan werken, door te gaan specialiseren en dat soort zorgproducten te leveren die in die regio veel gevraagd worden. Andere zorgproducten zullen uit het aanbod verdwijnen. Daar onderscheidt het private ziekenhuis zich echter in niets van een gewoon regulier ziekenhuis.
Om in de toenemende marktwerking te overleven, zal elke zorginstelling keuzes moeten maken, en daarmee efficiënter moeten worden en cliëntgericht moeten werken. Voor het verkrijgen van een financiering van een bank zal elke instelling tegenwoordig een gedegen businessplan moeten indienen, hetzij bij de bank, hetzij bij het Waarborgfonds voor de Zorgsector.
In dit plan dient niet alleen een financiële onderbouwing te zijn opgenomen van de investeringsplannen, maar met name een toelichting op de strategische keuzes over het aanbod aan de cliënt.
Hier is het waar veel zorginstellingen nog erg mee worstelen. Wij zien dan ook in de praktijk dat vaak de keuze wordt gemaakt om door te gaan op de bestaande voet: “Wij blijven bewust een algemeen of topklinisch ziekenhuis met het totale pakket, want dat is wat de markt vraagt.”
Actuele ontwikkelingen
IJsselmeerziekenhuizen dreigde failliet te gaan. Loek Winter wilde het ziekenhuis wel overnemen, maar niet voordat de schulden bij de zorgverzekeraar door de minister c.q. NZa werden betaald.
Slotervaart Ziekenhuis had geen bestaansrecht meer, totdat een investeerder het overnam. Nu worden er in BV-vorm zwarte cijfers gerealiseerd.
Het Vlietland Ziekenhuis, dat de noodzakelijke renovatie niet kon bekostigen, wordt overgenomen door een coöperatie van zorginstellingen, waarin zorgverzekeraar DWS de grootste geldschieter is. Er zijn vergevorderde plannen voor de realisatie van een groot privaat oncologisch centrum dat de concurrentie met de gespecialiseerde ziekenhuizen wil aangaan.
Sinds oktober 2009 neemt het Waarborgfonds voor de Zorgsector geen aanvragen meer in behandeling op basis van “goedkeuringen”, maar louter nog op basis van een uitgewerkt business plan. Zanders biedt zorginstellingen ondersteuning bij het opstellen van definanciële paragraaf in het business plan.
Het zal ongetwijfeld gaan blijken dat de instellingen die in private handen komen duidelijker keuzes zullen maken, zodanig dat het productenpakket versmald zal worden. Dat is namelijk de manier om meer winst te maken met het aanbieden van zorg: een hogere efficiency door meer specialisatie.
Een ander aspect is de vorm van de overname. Niemand zal twijfelen aan de motieven van Loek Winter bij de overname van de IJsselmeerziekenhuizen (winst maken), maar wat gezegd van de injectie door een zorgverzekeraar in een ziekenhuis, zoals bijvoorbeeld in Schiedam? Uitgedragen wordt dat het beoogt de continuïteit van het regionale zorgaanbod te garanderen.
Een financiële injectie was noodzakelijk om het onroerend goed kwalitatief op peil te houden. Maar financiële motieven zullen voor de zorgverzekeraar toch ook een rol spelen? De kapitaalinjectie moet toch terugverdiend worden! Dat kan hetzij door meer nieuwe zorgpolissen af te sluiten, hetzij door scherpere tarieven te kunnen bedingen bij het overgenomen ziekenhuis.
Misschien niet eens opmerkelijk is dat de overnames momenteel geschieden bij instellingen met financiële problemen. Een belangrijke economisch wet is om goed geld niet naar slecht geld te sluizen. We gaan er van uit dat de private geldschieters in kwestie hiervan terdege op de hoogte zijn en dus van mening zijn dat hun goede geld rendement zal gaan opleveren. Zij wisten van tevoren al waar de mogelijkheden lagen.
Wij hebben al betoogd dat er een vorm van specialisatie zal gaan plaatsvinden: onrendabele zorg zal gaan vervallen.
We staan nog pas aan de vooravond van de echte marktwerking. Ook goedlopende ziekenhuizen zullen in private handen terecht komen. Ondernemers zijn dus van mening dat de zorg tegen lagere kosten geleverd kan worden. En waar mogelijk zullen ze de onrendabele zorg afstoten.
Het gevolg zal zijn, dat de NZa eveneens pas aan de vooravond staat van de werkelijke toezichtrol: blijft er een goed, volledig en voldoende gespreid aanbod bestaan van het complete zorgaanbod? Net nu het spannend gaat worden, verlaat Frank de Grave de NZa om zich in het bankleven te storten. Zal DSB-bank binnenkort haar diensten gaan uitbreiden met participaties in zorginstellingen? De Grave kent vast nog wel wat interessante business-opportunities.
