Expert opinion: Niek Nahuis

Niek Nahuis: “We doen als Agentschap drie dingen. Ten eerste financieren we de staatschuld, die momenteel zo’n 288 miljard euro bedraagt. Wij zijn eigenlijk een soort omgekeerde APG. Dat pensioenfonds heeft circa EUR 240 miljard aan vermogen (december 2009) en moet dat namens de pensioengerechtigden zo verstandig mogelijk beheren.

“Wij zijn de ogen en oren van de minister van Financiën.”

Wij hebben bijna driehonderd miljard aan schuld, daar moeten wij op onze beurt verantwoord mee omgaan. Onze schuldportefeuille bestaat uit tal van leningen, waarvan elk jaar een flink deel vernieuwd moet worden. Bij dat oversluiten gaan we eigenlijk net zo te werk als bij een hypotheek, je gaat op zoek naar de meest gunstige condities.

Spreiding is natuurlijk essentieel: je kunt niet elk jaar honderden miljarden aan schuld herfinancieren.” Voor het herfinancieren van de staatsschuld organiseert het Agentschap veilingen. Daarnaast reguleert zij het saldo van de rijksoverheid.

Voor deze activiteiten is het Agentschap actief op de geld- en kapitaalmarkt. “We zijn eigenlijk net een bank en hebben dan ook onze eigen dealingroom waar handelaren een veelvoud van schermen met koersen in de gaten houden.”

Schatkistbankieren

Dan is er het schatkistbankieren. Dit houdt in dat publieke instellingen hun middelen aanhouden bij het ministerie van Financiën, in de vorm van een rekening-courant, zoals een spaarrekening bij een bank of in de vorm van een deposito.

Ook kunnen de meeste instellingen lenen bij de schatkist. “Vroeger was er alleen de mogelijkheid tot integraal schatkistbankieren, sinds oktober 2009 bestaat er ook de partiële variant waarbij deposito’s geplaatst kunnen worden zonder een rekeningcourant- relatie met de schatkist aan te gaan”, aldus Niek Nahuis. Tenslotte coördineert het Agentschap de inrichting van het betalingsverkeer van het Rijk.

“Ga er maar gerust vanuit dat er op jaarbasis een paar honderd miljard door onze organisatie gaat.”

Ogen en oren

De website van het Agentschap vertelt dat jullie ook wel de oren en ogen van de minister op de financiële markten genoemd mogen worden. Nahuis: “Dat kun je inderdaad ook als één van onze taken zien. Wij hebben grote kennis van de financiële markt, juist omdat we daar elke dag middenin staan. Zo kunnen we trends signaleren.”

Aanvaardbare risico’s

Als het gaat om risicomanagement heeft het Agentschap onder andere te maken met renterisico’s, kredietrisico’s en valutarisico’s.

Hierbij wil het Agentschap natuurlijk financieren tegen zo laag mogelijke kosten binnen aanvaardbare risico’s. “Over het algemeen is het zo: hoe korter je leent, hoe goedkoper.

Maar ook daarin wil je spreiden, afhankelijk van je ‘risk appetite’, die in ons geval anders ligt dan bij een onderneming, en uiteindelijk wordt vastgesteld door de minister. Een winstdoelstelling hebben wij niet. (lachend) Ik zou ook niet weten hoe je een winstdoelstelling zou moeten verenigen met een schuld van 288 miljard.”

Nahuis spreekt van aanvaardbare risico’s, maar wat zijn dat eigenlijk? Die vraag beantwoordt het Hoofd Beleid en Risicomanagement door te wijzen op de benchmark die sinds twee jaar als stuurvariabele in acht wordt genomen. Voor de periode 2008-2011 is een 7-jaars gecentreerde portefeuille als benchmark vastgesteld. Nahuis licht toe: “Wij geven hier elke dag een fictieve 7-jaarslening uit. Het 7-jaars punt op de rentecurve wordt door het Agentschap gezien als de optimale trade-off tussen kosten en risico.

Het Agentschap heeft ook een integrale Asset & Liability Management (ALM) benadering onderzocht. Vanwege de onzekerheid over de toekomstige overheidsuitgaven, ook al door de steeds wisselende kabinetten, is een dergelijke ALM-aanpak nauwelijks mogelijk.”

Naast renterisico’s, staat het Agentschap ook bloot aan kredietrisico’s wanneer overtollige gelden tijdelijk uitgezet worden bij marktpartijen. Om dit risico te minimaliseren worden strenge eisen gesteld aan de kredietwaardigheid van deze partijen.

Daarnaast wordt het kredietrisico beperkt door zo min mogelijk geld ongedekt en niet voor langere periodes uit te zetten. Dit betekent dat er bij voorkeur gebruik wordt gemaakt van buy-sell-back transacties (gedekte deposito’s) waarbij onderpand in de vorm van staatsobligaties bij het Agentschap wordt gestort.

“De kredietcrisis heeft geleid tot een verdere aanscherping van de regels. Zo mag bij de meeste tegenpartijen nog maar maximaal voor één dag ongedekt geld worden uitgezet.” “Naast uitgiftes in euro geeft het Agentschap ook (beperkt) uit in vreemde valuta. Alle uitgiftes in vreemde valuta’s worden geswapt naar euro’s, zodat wij gevrijwaard blijven van valutarisico.”

Crisis

De crisis heeft, naast een verdere aanscherping van regels, voor veel spannende momenten binnen de muren van het Agentschap gezorgd. “Toen de Staat in één week EUR 50 miljard nodig had om de Fortis en ABN AMRO deal te financieren, hebben wij dat geld opgehaald. Er was bijna EUR 17 miljard nodig voor de overname zelf plus ruim EUR 34 miljard voor het overnemen van de korte leningen.”

Nahuis legt uit dat op dag één EUR 20 miljard werd geleend, waarbij De Nederlandsche Bank een overbruggingskrediet verleende voor de rest van het bedrag. Na die eerste dag werden allerlei financiële producten uitgezet, variërend van deposito’s en commercial paper tot T-bills. Nooit eerder werd van ons zo’n grote financierings-effort gevraagd.” Ook andere crisisgerelateerde praktijken vallen nu onder de verantwoordelijkheid van het Agentschap.

Voorbeelden hiervan zijn de uitvoering van het garantieschema voor banken en de Alt-A portefeuille van ING die het Agentschap onder beheer heeft.

Transparantie

Transparantie is voor het Agentschap een absolute prioriteit, waarbij de website als een belangrijke informatiebron geldt.

“Op de website wordt onder meer de jaarlijkse outlook gepubliceerd, waarin wordt aangegeven hoeveel er voor het komend jaar gaat worden uitgegeven op de kapitaalmarkt.Verder hebben vrijwel al onze leningen een ISIN-code, ze zijn derhalve opvraagbaar via Bloomberg.”

Vooruitblik 2010

Vooruitkijkend naar de rest van 2010, verwacht Nahuis voor de Nederlandse economie nog altijd pittige marktomstandigheden, “al staat Nederland internationaal gewoon goed op de kaart.” Een rentevisie hanteert het Agentschap overigens bewust niet.

“Als je kijkt naar de jaarlijkse poll van The Wall Street Journal, dan zie je dat slechts één derde van de ondervraagden de richting van de rente goed voorspelt. Wat we wel denken, is dat de rentecurve iets oplopend zal zijn, maar daar houdt het qua outlook gewoon mee op. Als het gaat om beleid, sturen we natuurlijk bij en anticiperen we op de actualiteit, zeker als het bijvoorbeeld gaat om de benadering van de markt voor derivaten. Maar uiteindelijk zijn we ook een mammoettanker, bij de totstandkoming van beleid wordt met zoveel verschillende factoren rekening gehouden dat het bijsturen ook de nodige tijd in beslag neemt.”