Verschuil je niet achter IAS39

Bij veel bedrijven is de praktijk van het beleid voor FX-risicobeheer gericht op het valutarisico op debiteuren en crediteuren.

Die ondernemingen beheersen het FX-risico vooral vanuit een boekhoudkundig perspectief met het doel om geen FX-resultaat in de winst-en-verliesrekening (W&V) te krijgen. Wij zijn van mening dat die benadering, vanuit een economisch oogpunt, de onderneming alleen tegen negatieve FX-bewegingen op korte termijn beschermt en de FX-risico’s op langere termijn, die voortvloeien uit zeer waarschijnlijke toekomstige transacties die echter nog niet in de balans zijn verantwoord, negeert.

“FX-risicobeheer is een van de belangrijkste activiteiten om winstgevendheid te beschermen.”

Volgens onze definitie is het transactierisico niet beperkt tot balansposten, maar omvat het ook elke toekomstige – al dan niet aangegane – betaling of ontvangst in een vreemde valuta. Het beheer van die risico’s wordt steeds belangrijker. Doordat het zo lastig is om deze risico’s te kwantificeren en effectief af te dekken (hedgen), hebben de meeste ondernemingen (of treasurers) geen goed uitgewerkte benadering.

Daar staat tegenover dat het voor ondernemingen die verwachte transacties wel hedgen een cruciaal vereiste is om hedge accounting onder IAS 39 te begrijpen om hun W&V-volatiliteit te beperken. Hoewel IAS 39 al meer dan vier jaar van kracht is, zijn er bewijzen dat sommige ondernemingen besluiten om hun FX-risico niet af te dekken, omdat ze niet zeker weten hoe de resulterende afgedekte posities hun W&V zullen beïnvloeden.

De noodzaak van hedge accounting

Als ondernemingen FX-risico’s hedgen gebruiken ze vaak derivaten, zoals valutatermijntransacties (FX-forwards) of valutaopties. Volgens de IFRS worden derivaten in de balans verantwoord tegen marktwaarde en wijzigingen in de marktwaarde worden verantwoord in de W&V. De afgedekte activa of passiva worden gewoonlijk gemeten in (geamortiseerde) kostprijs of het zijn geraamde posten die niet in de balans worden opgenomen. Dat resulteert in een mismatch van de timing van verwerking van de winst of het verlies, wat leidt tot mogelijke W&V-volatiliteit.

“Volgens IFRS worden derivaten in de balans verantwoord tegen marktwaarde.”

Hedge accounting past de normale boekhoudkundige behandeling van een hedge-instrument en/of een afgedekte post aan om op die manier samenhangende wijzigingen in marktwaarde of kasstromen in winst of verlies op hetzelfde moment te erkennen.

Laten we eerst verwachte transacties en vaste afspraken als mogelijk te hedgen posten definiëren. Een verwachte transactie is een nog niet vastgelegde, maar zeer waarschijnlijke toekomstige transactie. Een vaste verplichting is een bindende overeenkomst om een bepaalde hoeveelheid middelen tegen een vooraf bepaalde prijs op een specifi eke toekomstige datum (of data) uit te wisselen. FX-hedges van verwachte transacties zijn opgezet als kasstroomhedges. Het kasstroomhedgemodel stelt de verwerking van winst of verlies op aandelenderivaten – of niet-gerealiseerde resultaten (other comprehensive income) – uit totdat de verwachte transactie plaatsvindt.

De volgende voorbeelden laten de hedge-accountingmethode zien in voorkomende situaties bij internationaal opererende ondernemingen. We geven die voorbeelden om te laten zien hoe bedrijven hedge accounting kunnen bereiken voor hun FX-risicobeheerstrategie voor verwachte transacties of vaste verplichtingen, samen met een aantal handige tips.

Voorbeeld 1. Een nettopositie hedgen

EUR-Onderneming X heeft een mondiaal treasurycentrum dat de FX-risico’s van de groep moet beheren en de nettopositie met behulp van derivaten van andere partijen moet neutraliseren. Zij heeft een geraamde omzet van USD 3,5 miljoen met een inkoop van USD 2 miljoen in september en is een forwardcontract aangegaan om in diezelfde maand USD 1,5 miljoen te verkopen.

Kan de onderneming voor dat contract hedge accounting toepassen?

Antwoord: Ja, maar de IAS verbiedt dat een nettopositie als een afgedekte post wordt aangemerkt. Dus Onderneming X moet het hedge-instrument bestempelen als onderdeel van de brutoposities, in dit geval de zeer waarschijnlijke omzet van USD 1,5 miljoen in september.

Voorbeeld 2. Macro hedging

EUR-Onderneming Y verwacht een groot aantal vergelijkbare GBP-ontvangsten en wil die hedgen met één hedge-instrument.

Kan de onderneming in dat geval hedge accounting toepassen?

Antwoord: Ja, een groep vergelijkbare posten in dezelfde categorie kan worden aangemerkt als een afgedekte post, gegeven dat die groep vergelijkbare posten hetzelfde onderliggende risicoprofiel heeft. De hedge-effectiviteit wordt getoetst op groepbasis. De fluctuatie in marktwaarde van de individuele posten dient proportioneel te zijn aan de fluctuatie in marktwaarde van de verzameling posten.

Verwachte omzet kan worden aangemerkt als een afgedekte post, zelfs als het management niet in staat is om de toekomstige kasstromen aan specifi eke individuele verkooptransacties te koppelen. Merk de afgedekte posten daarom aan als de eerste X miljoen zeer waarschijnlijke omzet in een bepaald tijdbestek.

Voorbeeld 3. Omzet binnen de groep

Dochtermaatschappijen A en B behoren tot EUR-Moedermaatschappij Z. Dochtermaatschappij A is in Zwitserland gevestigd en heeft een zeer waarschijnlijke USD-omzet uit de verkoop van voorraad aan de in de VS gevestigde dochtermaatschappij B, die de producten doorverkoopt aan klanten in de VS. Dochtermaatschappij A is van plan om die zeer waarschijnlijke intergroepsomzet af te dekken met een USD/CHF-forward.

Kan dit worden verantwoord als een kasstroomhedge in de geconsolideerde balans?

Antwoord: Ja, omdat de externe verkopen resulteren in een FX-risico dat de W&V beïnvloedt. Winst of verlies op het derivaat wordt naar de geconsolideerde winst-en-verliesrekening overgebracht zodra de externe verkoop is verwerkt.

Voorbeeld 4. Omrekeningsrisico

Stel dat in het bovengenoemde geval de moedermaatschappij besluit om de USD-omzet van CHF-dochtermaatschappij A af te dekken met een USD/EUR-contract om het risico van de functionele valuta terug te hedgen.

Kan de onderneming hedge accounting op dat forwardcontract en de USD-omzet van de dochtermaatschappijen toepassen?

Antwoord: Nee, omdat de geconsolideerde W&V geen risico loopt op USD/EUR-fluctuaties. De resultatenrekening staat bloot aan USD/CHF-fluctuaties vanwege het FX-resultaat op de omzet van dochtermaatschappij A. Het EUR/CHF-risico is een omrekenrisico in plaats van een kasstroomrisico. Evenzo kwalifi ceren dividendbetalingen binnen de groep niet als afgedekte posten, omdat ze de gerapporteerde winsten of verliezen niet beïnvloeden.

Voorbeeld 5. Netto-investeringshedge

Moedermaatschappij Z is van plan om het FX-omrekeningsrisico van dochtermaatschappij A met een netto-investeringshedge af te dekken.

Welk bedrag zou de moedermaatschappij mee moeten nemen in een netto-investeringshedge?

Antwoord: Moedermaatschappij Z kan onder die netto-investering laten vallen: (i) de participatie in dochtermaatschappij A en (ii) onderlinge leningen met een permanent karakter. Geraamde winsten kunnen niet worden meegenomen in de afgedekte post, omdat die geen deel uitmaken van de bestaande netto-investering op het moment dat de hedge wordt aangegaan.

Identificatie en meting

Om aan de IAS 39-vereisten te voldoen moeten ondernemingen de waarschijnlijkheid van verwachte transacties beoordelen aan de hand van objectieve informatie. De meting van het transactieen economisch risico wordt gedaan door verschillende interne bronnen (omzetramingen, inkoopadministratie, orderboeken) te combineren met externe informatiebronnen (zoals economische data) en een aantal meettechnieken (bijvoorbeeld gevoeligheidsanalyse, marktscenarioanalyse, simulatieanalyse) toe te passen.

Een omzetbudget is op zichzelf doorgaans geen overtuigend bewijs dat een verwachte transactie zeer waarschijnlijk is, tenzij er aanvullend ondersteunend bewijs is.

In een meer strategische benadering adviseert Zanders, afhankelijk van de branche, om transactie- en economische risico’s vast te stellen, te meten en te beheren met een tijdshorizon van twee jaar of zelfs langer.

Zanders heeft uitgebreide ervaring met de toepassing van de mechanismen van IAS 39 op zakelijk risicobeheer, te beginnen met risico-identificatie en toepassing van best practices in de markt op het gebied van risicometingstechnieken. Daarnaast ondersteunt Zanders ondernemingen bij de vaststelling en uitvoering van de hedgestrategie, het opzetten van hedgedocumentatie, de uitvoering van transacties, periodieke effectiviteitsmeting en verslaggeving.